Người ta vẫn hay nói người Đức kỷ luật, rõ ràng và minh bạch. Nhưng ít ai nhận ra rằng, tính cách ấy một phần lớn được nhào nặn từ chính thứ ngôn ngữ mà họ sử dụng hằng ngày. Trong tiếng Đức, việc phân định rạch ròi “ai” là người thực hiện hành động, thực hiện “khi nào” và “với tư cách gì” là bắt buộc.
Đối với người Việt chúng ta, đây là một rào cản tâm lý khá lớn. Việc không nắm vững cách dùng ngôi trong tiếng Đức cũng tương tự như người nước ngoài khi loay hoay học cách xưng hô phức tạp trong tiếng Việt. Tuy nhiên, nếu như tiếng Việt dựa nhiều vào tuổi tác và quan hệ xã hội, thì tiếng Đức lại đòi hỏi sự logic tuyệt đối về mặt ngữ pháp.
Vì vậy, bài học nhập môn quan trọng nhất giúp bạn thay đổi tư duy để làm quen với ngữ pháp tiếng Đức chính là: Học cách phân biệt và xác định đúng các ngôi (Personalpronomen).
Tại sao xác định “ngôi” lại quan trọng đến vậy?
Trong tiếng Đức, việc phân định chính xác 3 nhóm ngôi dưới đây là điều kiện tiên quyết để bạn có thể chia động từ đúng và xác định chuẩn xác chủ thể hành động:
-
Ngôi thứ 1 (Người nói / Người viết): Chủ thể trực tiếp tạo ra câu nói (
ich,wir). -
Ngôi thứ 2 (Người nghe / Người đọc): Đối tượng trực tiếp tiếp nhận thông tin (
du,ihr,Sie). -
Ngôi thứ 3 (Người, vật hoặc sự việc được đề cập đến): Đối tượng gián tiếp được nhắc tới trong câu chuyện (
er,sie,es,siesố nhiều).
Nếu coi câu văn là một bộ phim, thì “ngôi” chính là việc định danh diễn viên chính. Việc xác định đúng ngôi mang lại 3 tác dụng cốt lõi:
-
Bắt buộc để chia động từ chính xác (Konjugation):Khác với tiếng Việt (chúng ta nói “tôi ăn”, “bạn ăn”, “anh ấy ăn” – từ “ăn” giữ nguyên), tiếng Đức bắt buộc động từ phải “biến hình” theo từng ngôi. Xác định sai ngôi đồng nghĩa với việc chia sai động từ.
-
Ví dụ với động từ “kommen” (đến):
-
Ngôi 1 số ít (ich): komme
-
Ngôi 2 số ít (du): kommst
-
Ngôi 3 số ít (er/sie/es): kommt
-
-
-
Xác định rõ ràng chủ thể hành động:Trong tiếng Đức, bạn không thể tùy tiện lược bỏ chủ ngữ. Nhìn vào ngôi và dạng chia của động từ, người nghe ngay lập tức biết chính xác ai là người đang thực hiện hành động mà không cần đoán mò theo ngữ cảnh.
-
Thiết lập khoảng cách và chuẩn mực giao tiếp:Việc phân định giữa ngôi thứ 2 thân mật (
du/ihr) và ngôi thứ 2 trang trọng (Sie) giúp các mối quan hệ xã hội của người Đức luôn rõ ràng, minh bạch và đúng mực ngay từ lời chào đầu tiên.
Bảng tổng hợp các ngôi trong tiếng Đức
Hãy làm quen với các đại từ nhân xưng ở dạng nguyên bản (Nominativ – Cách 1):
| Phân loại ngôi | Tiếng Đức | Ý nghĩa | Số ít / Số nhiều |
| Ngôi thứ 1 (Người nói/viết) | ich | tôi | Số ít |
| wir | chúng tôi / chúng ta | Số nhiều | |
| Ngôi thứ 2 (Người nghe/đọc) | du | bạn (thân mật) | Số ít |
| ihr | các bạn (thân mật) | Số nhiều | |
| Sie | Ngài / Các ngài (trang trọng) | Cả hai (luôn viết hoa) | |
| Ngôi thứ 3 (Đối tượng được nhắc tới) | er | anh ấy / nó (thay cho danh từ giống đực der) | Số ít |
| sie | cô ấy / nó (thay cho danh từ giống cái die) | Số ít | |
| es | nó (thay cho danh từ giống trung das) | Số ít | |
| sie | họ / chúng nó (thay cho danh từ số nhiều) | Số nhiều |
Lời khuyên cho người mới bắt đầu
Hãy đơn giản hóa tư duy ngay từ đầu bằng cách tự đặt 3 câu hỏi trước khi nói hoặc viết một câu tiếng Đức:
-
Đối tượng mình đang nói tới là ai? (Ngôi 1, Ngôi 2 hay Ngôi 3?)
-
Đối tượng đó là số ít hay số nhiều?
-
Mối quan hệ với đối tượng đó là thân mật hay trang trọng?
Làm chủ được cách xác định ngôi chính là bạn đã nắm được 50% chìa khóa để làm chủ cách chia động từ và xây dựng nền móng ngữ pháp vững chắc sau này.
(Cùng đón đọc Phần 2: Bí kíp làm chủ cách chia động từ theo từng nhóm ngôi đơn giản nhất vào bài viết tới nhé!)